Somalia:No government no ceasefire, Islamist leader says. By Dahir Alasow Clickhere

Somalia:Worst drought hit Galmudug regions. By Dahir Alasow Clickhere

Badweynta nolosha WC:Xaquuqda deriska.

Maqaal 3 March 2009 Waagacusub Media

Xuquuqda derisku uu deriskiisa ku leeyahay marka diinta Islaamka laga eego waxa weeye afar:

1- In aan deriska la dhibin:

Dhibku waa noocya badan yahay, waxana kamid ah: gogol-dhaafka, xatooyada, caayda, aflagaaddada, qashinkoo lagu tuuro ama gurigooda lahor dhigo, waxaas oo dhanna waxa ugu dembi badan gogol-dhaafka iyo xatooyada.

Abuu-Hurayra (RC) wuxuu Suubbanaha (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) ka weriyay: (Qofkii Alle iyo maalinta aakhiro rumaysani yaanu deriskiisa dhibin, qofkii Alle iyo maalinta aakhiro rumaysani martidiisa ha sooro, qofkii Alle iyo maalinta aakhiro rumaysanina hadal wanaagsan ha yiraahdo ama ha iska aamuso)[1].

Cabdullaahi ibnu Mascuud (RC) waxaa laga weriyay Nabiga (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) inuu weydiiyay: Dembi kee ugu weyn, uuna yiri: (In aad Alle dhig "wax lamid ah" u yeesho isagoo ku uumay, in aad ubadka disho adigoo ka baqaya inuu kula quuto iyo in aad xaaska deriskaaga ka sinaysato)[2].

Miqdaad ibnul-Aswad (RC) waxaa laga weriyay inuu yiri: Rasuulku (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) wuxuu asxaabtiisa ku yiri: (Sinada maxaad ka leedihiin?). Waxay dheheen: Waa xaaraan Alle iyo Rasuulkiisu ay xarrimeen, ilaa maalinta qiyaamahana waa xaaraan. Wuxu yiri: (Ninku inuu toban dumar ah ka sinaysto baa uga fudud[3] inuu xaaska deriskiisa ka sinaysto). Wuxu yiri: (Xatooyada maxaad ka leedihiin?). Waxay dheheen: Alle iyo Rasuulkiisa ayaa xarrimay waana xaaraan ilaa maalinta qiyaamaha. Wuxuu yiri: (Ninku inuu toban guri xado ayaa uga fudud guriga deriskiisa inuu xado)[4].

Dhinaca dhibka gacanta iyo carrabka haddaynu eegno, Abuu-Shurayx, Khuwaylid ibnu Camr Al-Khuzaaci (RC) waxaa laga weriyay in Rasuulku (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) uu yiri: (Ilaah baan ku dhaartaye mu'min ma aha, Ilaah baan ku dhaartaye mu'min ma aha, Ilaah baan ku dhaartaye mu'min ma aha. Waxaa la yiri: Waa kee Rasuul Alloow? Wuxuu yiri: (Qofkii shartiisa aanu deriskiisu ka nabad gelin)[5].

Abuu-Hurayra (RC) isna waxa laga weriyay: Nabiga (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) ayaa lagu yiri: Heblaayo habeenkii salaad bay u taagan tahay, maalintiina way sooman tahay, sadaqana way la baxdaa, deriskeedase carrabkay ku diirataa. Rasuulku (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) wuxuu markaas yiri: (Taasi khayr ma lahoo waa Ehlu-Naar). Waxa kaloo lagu yiri: Heblaayana faradka uun bay tukataa, sadaqa badanna lama baxdo, ha yeeshee qofna ma dhibto. Nabigu (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) wuxuu yiri: (Waa Ehlu-Janno)[6].

2- In deriska la difaaco:

Difaacidda deriska iyo dhibaataada oo laga dheereeyaa waxay kamid yihiin naf-samaanta iyo akhlaaq wanaagga. Waxyaabaha lagu garto ninka sharaftiisa iyo dadnimadiisa waxaa kamid ah in kolkay deriskiisa dhibaato lasoo gudboonaato uu hore ka boodo una gurmado. Carabtii hore waxay ku faani jirtay derisnimo wanaagga, gabayo fara badan bayna ka tiriyeen ay ku ammaanayaan deriska wanaagsan ayna ku caayayaan ciddii deriskeeda xumaysa.

Abud-Dardaa' (RC) wuxuu Suubbanaha (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) ka weriyay: (Qofkii sharafta "qoyska" walaalkiis difaaca Eebbe maalinta qiyaamo wejigiisa ayuu Naarta ka difaacaa)[7].

3-In deriska loo sama-falo:

Qofka derisnimo wanaag uguma filna in uu dhibaatadiisa ka dhawro, ama dhibaato dibadda uga timaada ka difaaco, hase yeeshee derisnimo wanaagga waxa kamid ah in hadday dhibaato ku dhacdo uu u tacsiyeeyo, hadday wax ka farxiyaa kusoo kordhaanna u hambalyeeyo, hadduu bukado booqdo, salaanta ku billaabo, wixii adduunkiisa iyo aakhiradiisa anfacayana ku toosiyo.

Abuu-Shurayx Al-Cadawi (RC) waxa uu Suubbanaha (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) ka weriyay: (Qofkii Eebbe iyo maalinta Aakhiro rumaysani deriskiisa ha u sama-falo, qofkii Eebbe iyo maalinta Aakhiro rumaysani qofka u martida ah ha abaal mariyo). Waxaa la yiri: Abaal marintiisu waa maxay Rasuul Alloow?. Wuxuu yiri: (Waa maalin iyo habeen, marti soorkuna waa saddex maalmood, wixii ka badanina waa ku sadaqo, qofkii Eebbe iyo maalinta aakhiro rumaysani hadal wanaagsan ha yiraahdo ama ha iska aamuso)[8].

Caa'isha (RC) waxa laga weriyay: Waxan iri: Rasuul Alloow laba deris baan leeyahaye waxa aan haayo "haddaanay labadooda ku wada fillayn" keen u hadiyeeyaa?. Wuxuu yiri: (kan kuugu albaab dhow)[9].

Mujaahid wuxu yiri: Cabdullaahi ibnu Cumar (RC) anigoo la jooga, wiil adeege u ahina Ri' maqaar bixinayo buu adeegihii ku yiri: Wiilyahow, haddaad maqaarka ka bixiso, deriskeenna Yahuudiga ah ku billow "dhawr jeer buuna ugu celceliyay" maxaa yeelay waxan maqlay Rasuulka (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) oo leh: (Jibriil (CS) siduu deriska iigala dardaarmayay waxabay ila noqotay inuu dhaxal siinayo)[10]. Xadiithka mid lamid ah waxaa Suubbanaha (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) ka werisay Sayida Caa'isha (RC).

Carabtu waxay ku hadalqabsan jirtay derisnimada Abuu-Daa'uud. Abuu-Daa'uud oo la oran jiray Macab ibnu Umaama, wuxuu ahaa nin deriskiisa si aad ah u daryeela. Hadduu deriska Rati ka dhinto ama Riyi ka dhimato beddelkooda ayuu siin jiray, hadduu deriskiisu dhintana eheladii uu ka tegay buu diyo wax u dhigma maalkiisa ka siin jiray.

Waxa la weriyay Cabdullaahi ibnul-Mubaarak oo ahaa nin caalim ahoo cilmi iyo Alle caabud badan baa waxa deris la ahaa nin yuhuudi ah. Yuhuudigii baa doonay inuu gurigiisa iibiyo, markaas baa la yiri: Imisaad ku iibinaysaa?. Wuxuu yiri: Laba kun. Waxa la yiri: Gurigaagu kun ka badan ma gooyo. Wuxu yiri: (Waa runtiin, laakiin kun gurigaan ku gadayaa, kunna derisnimada Cabdullaahi ibnul-Mubaarak). Ibnul-Mubaarak baa sheekadii loo sheegay, markaas intuu u yeeray buu qiimihii guriga siiyay, kuna yiri: (Ha iibin). Haddaba haddaanay ahayn akhlaaqda wanaagsan iyo dhaqanka fiican ee Ibnul-Mubaarak, ninkaas Yuhuudiga ahi gurigiisa qiimahaas ma gaarsiiyeen lahaa?.

4-Dhibkiisa in dulqaad iyo cafis loogu beddelo:

Qofku wuxuu wanaag ku leeyahay inuu deriskiisa dhibka ka dhaafo. Wuxuu wanaag ku leeyahay inuu wixii dhibaato ku haaya ka celiyo. Wuxuu wanaag ku leeyahay inuu intii karaankiisa ah u samafalo. Wanaag afaraad waxa weeye inuu xumihiisa indhaha ka daboosho, dhibkiisa u adkaysto, u dulqaato, iskana cafiyo, gaar ahaan dhibkaas haddaanu u qasdayn, ama uu ka shallaayo oo ka cudur daarto.

Alle Subxaanahu wuxuu Aayaddiisa Qur'aanka ku leeyahay:

{وَلَا تَسْتَوِي الْحَسَنَةُ وَلَا السَّيِّئَةُ ادْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ فَإِذَا الَّذِي بَيْنَكَ وَبَيْنَهُ عَدَاوَةٌ كَأَنَّهُ وَلِيٌّ حَمِيمٌ} {سورة فصلت: 34}.

(Ma sinnaan karaan camalka wanaagsan iyo camalka xumi, ku tir "xumaatida" tan iyadu wanaagsan "qofkii ku xumeeya wanaag ugu beddel", markaas kii ay cadaawadu idiin dhaxaysay "wuxuu noqon doonaa" sidii saaxiib aad kuugu dhow) (Fusilat: 34).

Cuqba ibnu Caamir (RC) waxa laga weriyay: Rasuulku (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) wuxuu yiri: (Maalinta qiyaamaha labada ugu horreeya ee loo kala garqaadayaa waa laba deris ahaan jiray)

--------------------------------------------------------------------------------

[1] Bukhaari (6018), Muslim (47).

[2] Bukhaari (4477, 6811), Muslim (86).

[3] Uga fudud: Alle agtiis uga dembi iyo xisaab fudud.

[4] Axmed (24355).

[5] Bukhaari (6016).

[6] Bukhaari (Al-Adab Al-Mufrad: 119), Axmed (9673), Xaakim (4/116).

[7] Tirmidi (1931), Axmed (28093), AlBaani (Saxiixul-Jaamic: 6138).

[8] Bukhaari (6019), Muslim (48).

[9] Bukhaari (2259, 2595, 6020).

[10] Bukhaari (6014/15), Muslim (2624).

[11] Axmed (17507).

Fiiro gaar ah: Fadlan kusoo biir Soomaaliya@yahoogroups.com oo aan hadda kahor kugu casuumay. hadday kugu adkaato email iigu soo dir sabkaxaaji@hotmail.com.

Mahadsanid


Sabriye Macallin Muuse

sabkaxaaji@hotmail.com

Minnesota – United States