Badweynta nolosha WC: XUQUUQDA QOFKA WEYN

Minnesota 28 Fabaury 2009 Waagacusub Media

- Camr ibnu Shucayb waxa laga weriyay Suubbanuhu (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) inu yiri: (Innaga mid ma aha qofkaan keenna yar u naxariisan keenna weynna sharaftiisa ogaan)[1].

Werin kale waxay leedahay: (Keenna weynna xaqiisa ogaan)[2].

Qofka weyni waxa weeye qofka da' ahaan kaa weyn, kaa cibaado iyo Alle-ka-cabsi badan, kaa aqoon badan, kaana indheer garadsan. Dadka caynkaas ahi hadday diintooda daacad u yihiin, shareecada Rabbigoodna ciso iyo sharaf ka dhiganayaan, dadka waxa waajib ku ah inay darajadooda u aqoonsadaan, xuquuqdoodana gutaan, ixtiraam iyo qaddarinna ugu istaagaan.

Talooyinkii iyo tusaalooyinkii Suubbanaha Maxamed (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) ee ku saabsanaa qaddarinta qofka weyn annagoon halkaan kusoo koobi karin haddaynu qaar kasoo qaadanno:

- Abuu-Muusa (RC) waxaa laga weriyay in Rasuulku (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) uu yiri: (Weynaynta Eebbe waxaa kamid ah qaddarinta qofka muslinka ah ee cirrada leh, qofka Qur'aanka xafidsan aan ka ahayn kan isweynaysiiya iyo kan ka tegay iyo qaddarinta qofka hoggaamiyaha ahe caadilka ah)[3].

- Ibnu Cumar (RC) waxaa laga weriyay: Nabigu (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) wuxuu yiri: (Waxaan riyo ku arkay anigoo caday ku cadaysanaya, markaas waxa ii yimid laba nin oo midi kan kale ka da' weynyahay. Cadaygii baan kii yaraa u taagay, markaas baa la'iyi: Weynee. Markaas kii labadooda weynaa ayaan siiyay)[4].

Axaadiithtaas saxiixa ah waxa inooga ifaya arrimaha soo socda:

1- Qofka weyn in boos u qalma loo qoondeeyo:

Sida isagoo arrimaha lagala tashado, fadhiga isaga loo hormariyo, martisoorka lagu billaabo, iwm. Waxaa daliil inoogu filan Xadiithkaan: Wufuuddii Suubbanaha (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) Madiina ugu imaanaysay waxaa kamid ah wafdi ka socday reer Cabdi Qays. Qaar kamid ah wafdigaas waxa laga weriyay: (Rasuulka Alle ayaan u nimid, aad bayna inoogu farxeen "asxaabtii". Markaan goobtii nimid baa naloo banneeyay, waana nala fariisiyay. Nabiga Alle (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) ayaa markaas nasoo dhoweeyay, noona duceeyay. Dabadeed intuu ina eegay buu yiri: (Yaa nabaddoon iyo hoggaamiye idiin ah?). Kulligeen waxan farta ugu fiiqnay Mundir ibnu Caa'id. Mundir markuu usoo dhowaaday baa loo banneeyay ilaa uu gaaray halkuu Nabigu (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) fadhiyay, wuxuna fariistay Rasuulka (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) midigtiisa, si fiican buuna usoo dhoweeyay, uguna furfurmay)[5].

2- Qofka weyn in wax kasta lagu billaabo:

Sida qofka weyn oo kan yar ka hormara marka salaadda Jimcaha la tukanayo, ama marka dad lala hadlayo, amaba marka dad lala mucaamaloonayo.

Ibnu-Mascuud (RC) waxaa laga weriyay: Rasuulku (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) kolka uu salaadda inoo simayo wuxuu dhihi jiray: (Sinma hana is-khilaafina yaanay quluubtiinnu is-khilaafine, qaan-gaarka caqliga lihi ha igu xigsadeen, dabadeedna kuwa ku xiga, dabadeedna kuwa ku xiga)[6].

Xadiith kale oo saxiix ah waxa lagu sheegay in mar ay laba nin oo asxaabta kamid ahi Rasuulka (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) u yimaadeen say ula hadlaan uu ku yiri: (Weynee!! weynee "qofka weyni ha hadlo")[7].

3- Qof weyn in aan la fududaysan:

Arrimahaas aynu soo sheegnay waxa iyana ka farcama arrimo kale oo ku saabsan weynaynta iyo darajaynta qofka weyn, loona baahan yahay barbaariyuhu inu ubadka dabeecad uga dhigo, inta ay yaryihiinna ku abaabiyo.

1- Qofka weyn in laga xishoodo: Xishoodku waxa weeye akhlaaq gayeysiisa in wixii xun laga maago, diidda in qofka weyn gudashada xaqiisa laga gaabiyo, keentana in qof kasta oo xaq leh xaqiisa la siiyo. Sidaas darteed, xishoodku inuu wax wanaajiyo mooyee wax ma xumeeyo.

Aanas ibnu Maalik (RC) wuxuu Suubbanaha (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) ka weriyay: (Xushmad darro meel kastooy gasho way xumaysaa, xishoodna meel kastuu galo wuu xardhaa "qurxiyaa")[8].

Abuu-Hurayra (RC) wuxuu Suubbanaha (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) ka weriyay inuu yiri: (Iimaanku waa dhawr iyo lixdan unug, xishoodkuna waa unug iimaanka kamid ah)[9].

2- Kola uu imaanayo in loo istaago: Qofka goobta yimaada sida martida, musaafurka, macallinka, qofka waayeelka ah, imw., oo loo istaagaa waxay kamid tahay anshaxa bulshada ee wanaagsan, loona baahan yahay in da’ yarta lagu abaabiyo.

Sayida Caa'isha (RC) waxa laga weriyay inay tiri: Ma aanan arag qof Faaduma bintu Rasuulil-Laah (RC) uga joogsi iyo fadhi eg Rasuulka(Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam). Hadday Nabiga (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) usoo gasho wuu u istaagi jiray oo intuu dhunkado buu meesha uu fadhiyo fariisin jiray, hadduu usoo galana intay halkay fadhido kasoo istaagto oo dhunkato bay halkii ay fadhiday fariisin jirtay)[10].

Waxaa la weriyay saxaabigii weynaa Sacad ibnu Mucaad (RC) Rasuulku (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) inuu u xilsaaray inu xukun ku rido Yuhuuddii reer Banii-Qurayda oo ka baxday heshiiskii ay muslimiinta la gashay. Goobtii xukunku ka dhacayay kolkuu Sacad kusoo dhowaaday Rasuulku (Sallal-Laahu calayhi wa-Sallam) wuxuu Ansaar ku yiri: (Nabaddoonkiinna u istaaga)[11].

3- In gacantiisa la dhunkado: Anshaxa bulshada ee loo baahan yahay da’ yartu inay qabatimaan, waxaa kamid ah dhunkashada gacanta qofka weyn, taas oo raad weyn ku yeelanaysa barashada ixtiraamka, naxariista iyo dadka qofba halkuu mudan yahay inuu uga boos dhigo.

--------------------------------------------------------------------------------
[1] Tirmidi (1920), Abuu-Daa'uud (4943), Albaani (Saxiixul-Jaamic: 2053).
[2] Tirmidi (1919).
[3] Abuu-Daa'uud (4843), Albaani (Saxiixul-Jaamic: 2195).
[4] Bukhaari (246), Muslim (2271, 3003).
[5] Axmed (15644).
[6] Muslim (432).
[7] Bukhaari (3173, 6142, 6143), Muslim (1669).
[8] Ibnu-Maaja (4185), Tirmidi (1974).
[9] Bukhaari (9), Muslim (35/57).
[10] Abuu-Daa’uud (5217), Tirmidi (3872).
[11] Bukhaari (4121), Muslim (1768).

Sabriye Moallin Musse

sabkaxaaji@hotmail.com

Minnesota-United States

Halkaan ka akhriso Englishka
Qore By: Elizabeth Withey,
Turjume By: Dahir Abdulle Alasow
Photograph by: Rick MacWilliam,
The Edmonton Journal
Barnaamijka Tijaabi Codkaaga Dhageyso

Dhageyso dabaal dega Gor Gor Media Group

Madaxweyne Geelle oo khudbad dheer jeediyay Halkaan ka dhageyso 

 Murtida iyo Majaajilada Waagacusub Dhageyso

Waagacusub Media