X) Xeerarka miimka reebban
1)
الإخفاء الشفوي:
Waa in ay tahay miimka reebban erayga dhamaadkiisa, uuna
ku xigo xarafka ba’da, markaasina waxaa lagu qarinayaa
miimka reebban ba’da iyadoo lagu aqrinayo codka sanka.
Tusaale:
{وهمْ بالآخرة}, {ترميهمْ
بحجارة}, {أنتمْ به}.
2)
الإدغام الشفوي:
Waa in ay
tahay erayga u dambeeya miimka reebban uuna ku xigo miim
shaqlan, markaasina lagu qabto miimkii reebbanaa kii
shaqlanaa oo ay noqdaan hal miim oo labalaaban ”
مشددة”
oo la muujinayo iyadoo lagu aqrinayo codka sanka.
Tusaale:
{في قلوبهم مرض} Waxaad
u aqrineysaa: " في قلوبهمّرض."
{جاءكم
من}, waxaad u aqrineysaa: "
جاءكمِّن" .
{أزواجهم
مثل} waxaad u aqrineysaa: "
أزواجهمّثل."
3)
الإظهار الشفوي:
Muujinta dhawaaqa
waa inuu noqdaa xarafka miimka reebban ka dib xarfaha alif
ba’da waxaan ka ahayn ba’da iyo miimka hal eray ama laba
eray.
Aad ayaana loo
muujinayaa woowga ama fa’da ka dib, iyadoo miimka iyo
woowga isku si loo aqrinayo ayna u dhowdahay sida loo
aqrinayo fa’da.
Tusaale:
{ذلكم
خير لكم}، {وإن كنتم على}، {ولكم فيها}، {عليهم ولا الضالين}،
{عليهم
فيها}، {ذلكم حكم}.
Kh) Iskuqabashada
1)
إدغام المتماثلين:
Waa markay kulmaan labo xaraf oo isku mida bilowgiisu
yahay reeb kan labaadna yahay shaqal ayaa lagu qabtaa kan
hore midka labaad.
Tusaale:
{ما
لكم من}، {من نزّل}، {بل لا}، {ما كانت تعبد}، {اضرب بعصاك}.
{اذهب
بكتابي}، {يدرككم}، {إذْ ذَهَبَ}.
Fiirooyin gaar ah:
1)Waa la ogol
yahay iskuqabashada iyo muujintaba iyadoo la hakinayo.
Muujinta
ayaana la doorbidaa hadalka Eebbe kor ahaaye:
{مَا
أَغْنَى عَنِّي مَالِيَه * هَلَكَ عَنِّي سُلْطَانِيَه}
[الحاقة: 28-29]
oo marka la
aqrinayo waa la iskuqabtaa "
ما لِيهّلَكَ " ama waa la muujiyaa {ماليهْ
* هلك} oo waxaa lagu istaagaa ha’da koowaad
istaagni fudud adigoon neefsaneyn.
2)Hadduu
yahay xarafka koowaad woow ama ya’ uuna ka dambeeyo kuwo
la mida oo shaqlan, markaasi la iskuqaban maayo.
Tusaale:
{آمنوا وعملوا}، {الذي يوسوس}.
3)Hadduuse
yahay kan hore xaraf fudud, oo waa la iskuqabanayaa kuwa
isku midka ah.
Tusaale:
{والذين آووا ونصروا}
oo waxaad u aqrineysaa: "آوَوّ
نصروا".
2)
إدغام المتجانسين:
Waa
marka labada xaraf isku qaab loo aqrinayo ayna ku kala
duwan yihiin astaanta, waana xarfahan:
B)Ta’da
reebban:
Waxaa lagu qabanayaa ta’da reebban- iyadoon lagu aqrineyn
codka sanka- laba meel: Hadduu noqdo deel ama dha’.
1.ت+
د {أثقلت دعوا} Waxaad u aqrineysaa: "
أثقلَتْدَّعَوا." {أجيبتْ
دعوتكما} Waxaad u aqrineysaa: "
أُجيبَدَّعوتكما"
2.
ت+ ط: {همت طائفتان}
Waxaad u aqrineysaa:
هَمّطَّائفتان". {قالت
طائفة} Waxaad u aqrineysaa:
قالَطَّائفة".
T)
الدال الساكنة:
Waxaa lagu qabanayaa deelka reebban –iyadoon lagu aqrineyn
codka sanka – hadduu noqdo ka dib ta’.
Tusaale:
1-د+
ت: {قدْ تَبَين} Waxaad u aqrineysaa: "
قَتَّبين" . Iyo {ومَهّدْتُ}
waxaad u aqrineysaa:
"
ومَهّتّ. {لقد
كِدْت} Waxaad u aqrineysaa: "
لقدْكِتَّ ".
J)
الباء الساكنة:
Waxaa lagu qabanayaa ba’da reebban miimka ka dambeeya
iyadoo lagu aqrinayo codka sanka, hal meel ayaana laga
helayaa Qur’aanka waana:
{يا
بني اركبْ معنا} [ هو: 42 ] Waxaad u aqrineysaa: "
اركمّعنا ".
X)
الذال الساكنة:
Waxaa lagu qabanayaa الذال
reebban – iyadoon lagu aqrineyn codka sanka – hadduu noqdo
ka dib xarafka الظاء:
Tusaale:
1-
ذ + ظ: {إذ ظلمتم}
Waxaad u aqrineysaa: "
إظَّلَمْتم ".
Kh)
الثاء الساكنة:
Waxaa lagu qabanayaa الثاء
reebban – iyadoon lagu aqrineyn codka sanka – hadduu noqdo
ka dib xarafka الذال .
Tusaale:
1-
ث + ذ: {يلهثْ ذلك}
Waxaad u aqrineysaa: "
يلهّذَّلك ".
D)
الطاء
الساكنة:
Waxaa lagu qabanayaa
الطاء reebban –
iyadoon lagu aqrineyn codka sanka – hadduu noqdo ka dib
xarafka ta’da.
Tusaale:
1-
ط+ ت: {أحطّت} Waxaad u
aqrineysaa:
"
أحَتُّ ". {بسطت}.
Waxaad u aqrineysaa: " بسَتّ
" {فرطتم}. Waxaad u
aqrineysaa: " فرَتّم
".
Fiiro gaar
ah:
Sideeda ayey ugu ahaaneysaa qaabkan astaanta adkeynta
الطاء lagula qabtey,
sidaas darteedna waxaa loogu yeeraa iskuqabashada dhiman.
3)
إدغام المتقاربين:
Hadday
isu soo dhawaadaan labo xaraf sida loogu dhawaaqo iyo
astaantooda, uuna yahay labadooda kan horeeya mid reebban,
waa in lagu qabtaa kan labaad – iyadoon lagu aqrineyn
codka sanka – taasina waa labadan qaab.
Tusaale:
1) Laamka
ayaa lagu qabanayaa ra’da sida:
{قلْ
رب} waxaad u aqrineysaa: "
قُرَّب "
2)Qaafka ayaa
lagu qabanayaa kaafka sida:
{المْ
نخلقْكُم} Waxaad u aqrineysaa: "
نَخْلُكّمْ ".
Waxaa la ogol
yahay qaabkan iney ahaato astaanteeda adkeynta qaafka,
wuxuuna noqonayaa iskuqabasho dhiman ama waa laga tegayaa
astaantan oo wuxuu noqonayaa iskuqabasho dhameystiran.
Waxaana la
muujinayaa dhammaan xarfaha reebban kuwaa soon lahayn
xeerar u gooni ah markey isku xigaan, waana in la ogaadaa
iney tahay in la muujiyo xarfahan soo socda:
1)
ضاد ”Laadka” reebban
uu ku xigo طاء ”dha’
sida: {ممن اضطر}.
2)
ضاد ”Laadka” reebban
uu ku xigo ta’da sida:
{فإذا
أفضتم}.
3)
ظاء Reebban uu ku xigo
ta’da sida:
{سواءٌ
علينا أوَعظت}.
4)Deelka
reebban uu ku xigo kaafka sida:
{لقدْ
كدت}.
La
soco qeybta 4-aad
Qore CabdiRisaaq Maxamed
Cilmi ”ina Warfaa”
ina_warfaa@hotmail.com
