Tirada
dadka Soomaaliyeed waxaa lagu qiyaasaa 8,000,000 oo qof.
60% Soomaalidu waa dad reer baadiya ah , 20% waa dad reer magaal ah,
15%
Baro Dalkaaga
Hooyo ee Soomaaliya
waa dad beeralay
ah iyo 5% oo ah dad Kaluumayato ah.
khubarada ka faaloota taariikhda dalka Soomaaliya waxa ay sheegeen in
erega Soomaaliya uu ka taaganyahay labo eray oo la'isku geeyay,
kuwaasi oo kala ah (Soo-Maal), iyadoo
eraga Soo macnihiisa
loola jeedo Soco, halka
ereyga Maal
uu macnihiisu ka soo jeedo Lis.
Marka labadaasi eray la'isku daro
waxaa uu noqonayaa (Maal Saca).
Khubarada qaarkood waxa ay
sheegaan in magaca Soomaali uu asal ahaan ka soo jeedo ereyga carabiga
ee ah (Duu-maa) oo
fasir ahaan la macna ah Shacab xoolo badan leh.
Sooyaalka taariikhda qadiimiga ah waxaa iyadana laga helayaa macno
kale iyadoo khubaraduna ku doodayaan in ereygaasi uu ka yimid Samaala
oo micnihiisu yahay ninkii waranka
Dheeraa.
Samaala
ayaa la sheegaa in uu ahaa ab iyo
waziirkii ay ka soo farcanmeen dadka Soomaaliyeed (Aw-Samaale).
Taariikh ahaan
dalkayagu waxa uu lahaan jiray xadaarad facween waxaana dalkeena loo
aqoon jiray magacyo badan sida Dhulkii
udgoonaa ,
Dhulkii eebe iyo
Geeska Africa.
Caasimadda dalkeena waa Muqdisho,
tan labaadna waa Hargeysa, tan sadaxaadna waa Kismaayo, tan afaraadna
waa Burco, halka tan shanaadna waa Baydhabo, goboladii ugu horeeyay ee
xornimadiisa qaata dalkeena waxa uu ahaa gobolka Waqooyi waxaana
xornimadooda ay qaateen 26kii bishii June sanadii 1960kii halka
gobolada kale ee koonfurtana ay xornimadooda qaateen 1-dii bishii
Luulyo sanadii 1960kii.
Shirkii gumeestayaasha Africa ee lagu qeybsaday Africa ee ka dhacay
Baar-liin 1884-tii ayaa dalka Soomaaliya loogu qeybiyey 5qeybood
waxana shantaasi qeybood ay kala ahaayee:
§Gobolada
Waqooyi oo la siiyay gumeestihii Ingiriiska.
§Gobolada
koonfureed oo la siiyay gumeystihii Talyaaniga.
§Xeebta
Soomaaliyeed ee Jabuuti ee loo dhiibay gumeystihii Faransiiska.
§N.F.D
oo iyadana la siiyay dalka Kiiniya.
§Iyo
gobolada Soomaali galbeed oo gacanta loo geliyay Dawladda
Itoobiya.
shantaan gobol
waxaa la isku yiraahdaa shanta Soomaaliya taariikhdu markii ay eheyd
27kii bishii June sanadii 1977 ayay Jabuutina xornimadeeda qaadatay,
waxaasa wali gacanta gumeestaha ku jira Soomaali galbeed iyo N.F.D.
Hadaba markii
ay xurnimada qaateen gobolada Koonfureed sanadii 1960kii waxay
ahaayeen lix gobol oo kala ahaa gobolka Banaadir, gobolka Hiiraan,
Gobolka Mudug iyo Gobolka Bari sidoo kale waxaa iyana ku soo idarsamay
goboladii waqooyi ee iyaguna isla sanadkaas xornimada qaatay waxayna
ku soo darsadeen koonfurta lbadii gobol ee xiligaasi gobolada waqooyi
la'isku oran jiray, ee gobolka Waqooyi, Galbeed io gobolka Togdheer
waxana ay isku noqdeen goboladii jamhuuriyadda sideeda gobol, markii
uu kacaankii milatariga ahaa dalka Qabsaday ee la qaaday ololihii
horumarinta reer miyiga ee sanadii 1973dii ilaa 1974tii xiligaasoo ay
timid baahi ween oo ahayd in la magacaabo gobolo kale markaas waxaa
sideedii gobol lagu kordhiyay todobo kale waxayna tirada gobolada
dalka noqdeen shan iyo toban gobol Bilowgii sanadii 1980kii waxaa lagu
kordhiyay gobolka Jubada dhexe, dabayaaqadii sideetameeyadii ayaa
iyana la magacaabay gobolada Sool iyo Awdal xiligaasoo tirada gobolada
dalku noqdeen sideed iyo toban gobol.
Shaxda Gobolada iyo Degmooyinka
Dalkeena.
1.
Gobolka Banaadir.
|
Shingaani
|
Hodan
|
Howlwdaag
|
Shibis
|
|
Boondheere
|
Yaaqshiid
|
Kaaraan
|
XamarJabjab
|
|
Xamarweyne
|
Cabdicasiis
|
Wadajir
|
Waaberi
|
|
Wardhiigley
|
Heli
waa
|
Dharkiinley
|
Dayniile
|
Dhaqaalaha
gobolka Banaadir waxa uu ku tiirsanyahay Ganacsiga.
2. Gobolka
Shabelada Dhexe.
|
Jowhar
|
Balcad
|
Cadale
|
|
Aadanyabaal
|
|
|
Gobolkan waxaa
magaala madaxdiisu tahay jowhar, dhaqaalihiisuna waxa uu ku
tiirsanyahay Beeraha
3. Gobolka
Hiiraan.
|
Beledweyne
|
Buuloburte
|
Jalalaqsi
|
|
Matabaan
|
|
|
Gobolkan waxaa
magaala madaxdiisu tahay Beledweyne, dhaqaalihiisuna waxa uu ku
tiirsanyahay xoolaha nool iyo beeraha.
4.
Galguduud.
|
Dh/mareeb
|
Caabudwaaq
|
Ceelbuur
|
|
Ceeldheer
|
Cadaado
|
|
Gobolkan waxaa
magaala madaxdiisu tahay Dhuuso mareb dhaqaalihiisuna waxa uu ku
tiirsanyahay xoolaha nool.
5.
Gobolka Mudug
|
Gaalkacyo
|
Hobyo
|
Jariiban
|
|
Xarar
dheere.
|
Galdogob
|
|
Gobolkan waxaa
magaala madaxdiisu tahay Mudug dhaqaalihiisuna waxa uu ku tiirsanyahay
xoolaha nool.
6.
Nugaal.
|
Garoowe
|
Eyl
|
Sinujiif
|
|
Boocane
|
Rabaable
|
Burtinle
|
Gobolkan waxaa
magaala madaxdiisu tahay Garoowe dhaqaalihiisuna waxa uu ku
tiirsanyahay xoolaha nool.
7. Gobolka
Bari.
|
Boosaaso
|
Qandala
|
Iskushuban
|
|
Bandarbayla
|
Caluula
|
Qardho
|
Gobolkan waxaa
magaala madaxdiisu tahay Boosaaso dhaqaalihiisuna waxa uu ku
tiirsanyahay Ganacsiga iyo Kaluunka.
8. Sool.
|
Laascaanood
|
Xudun
|
Caynabo
|
|
Taleex
|
|
|
Gobolkan waxaa
magaala madaxdiisu tahay Laascaanood dhaqaalihiisuna waxa uu ku
tiirsanyahay xoolaha nool.
9. Sanaag.
|
Ceerigaabo
|
Laasqoray
|
Ceel
afweyn
|
|
Baran
|
Buraan
|
|
Gobolkan waxaa
magaala madaxdiisu tahay Ceeri gaabo, dhaqaalihiisuna waxa uu ku
tiirsanyahay xoolaha nool gaar ahaan ariga.
10.
Togdheer.
|
Burco
|
Owd
weyne
|
Sheekh
|
|
Buuhoodle
|
|
|
Gobolkan waxaa
magaala madaxdiisu tahay Burco, dhaqaalihiisuna waxa uu ku
tiirsanyahay xoolaha nool gaar ahaan geela iyo ariga.
11. Gobolka
waqooyi galbeed.
Gobolkan waxaa
magaala madaxdiisu tahay Hargeyso dhaqaalihiisuna waxa uu ku
tiirsanyahay ganacsiga iyo xoolaha nool.
12. Gobolka
Awdal.
|
Baki
|
Boorame
|
Saylac
|
|
Lug haya.
|
|
|
Gobolkan waxaa
magaala madaxdiisu tahay Baki dhaqaalihiisuna waxa uu ku tiirsanyahay
ganacsiga iyo xoolaha nool.
13. Gobolka
Sh/hoose.
|
Marka
|
Baraawe
|
Qoryooley
|
|
Afgooye
|
Wanlaweyn
|
Kurtunwaarey
|
|
Sablaale.
|
|
|
Gobolkan waxaa
magaala madaxdiisu tahay Marko dhaqaalihiisuna waxa uu ku tiirsanyahay
beeraha iyo xoolaha nool.
14. Gobolka
Bay.
|
Baydhabo
|
Buurhakaba
|
Diinsoor
|
|
Ufurow
|
Qansax
dheere
|
Bardaale.
|
Gobolkan waxaa
magaala madaxdiisu tahay Baydhabo dhaqaalihiisuna waxa uu ku
tiirsanyahay beeraha iyo xoolaha nool.
15. Gobolka
Gedo.
|
Garbahaarey
|
Luuq
ganaane
|
Doolow
|
|
Beled
Xawo
|
Ceelwaaq
|
Baardheere.
|
Gobolkan waxaa
magaala madaxdiisu tahay Hargeyso dhaqaalihiisuna waxa uu ku
tiirsanyahay Beeraha iyo xoolaha nool.
16. Gobolka
Bakool.
Gobolkan waxaa
magaala madaxdiisu tahay Hargeyso dhaqaalihiisuna waxa uu ku
tiirsanyahay ganacsiga iyo xoolaha nool.
17. Gobolka
Jubada Dhexe.
|
Bu'aale
|
Dajuumo
|
Baardheere
|
|
Saakow
|
Jilib
|
|
Gobolkan waxaa
magaala madaxdiisu tahay Bu'aale dhaqaalihiisuna waxa uu ku
tiirsanyahay Beeraha.
18. Gobolka
Jubada Hoose.
|
Kismaayo
|
Afmadow
|
Badhaadhe
|
Gobolkan waxaa
magaala madaxdiisu tahay Hargeyso dhaqaalihiisuna waxa uu ku
tiirsanyahay ganacsiga iyo xoolaha nool gaar ahaan Lo'da.
Dhererka
u dhexeya Gobolada dalka.
Shaxda soo
socota ayaa waxa ay muujinaysaa fogaanta u dhexeysa Gobolada dalkeena
iyo magaala madaxda.
|
Xamar
|
247km
|
Baydhabo
|
|
Xamar
|
550km
|
Dhuusomareeb
|
|
Xamar
|
111km
|
Marka
|
|
Xamar
|
1600km
|
Hargeysa
|
|
Xamar
|
90km
|
Jowhar
|
|
Xamar
|
1220km
|
Laascaanood
|
|
Xamar
|
335km
|
Beledweyne
|
|
Xamar
|
925km
|
Garoowe
|
|
Xamar
|
485km
|
Bu'aale
|
|
Xamar
|
1505km
|
Boosaaso
|
|
Xamar
|
500km
|
Kismaayo
|
|
Xamar
|
1800km
|
Baki
|
|
Xamar
|
430km
|
Xudur
|
|
Xamar
|
1340km
|
Burco
|
|
Xamar
|
505km
|
Garbahaarey
|
|
Xamar
|
1450km
|
Ciiregaabo
|
|
Xamar
|
750km
|
Gaalkacyo
|
|
|
|
|
|
Hadaba
shaxdan kalena waxa ay qayexeysaa fogaanta ay isu jiraan qaybo
ka mid ah magaalooyinka dalkeena Soomaaliiya.
|
Muqdisho
|
30km
|
Afgooye
|
|
Afgooye
|
164
|
Buurhakaba
|
|
Buurhakaba
|
66km
|
Baydhabo
|
|
Baydhaba
|
150km
|
Luuq
|
|
Baydhaba
|
155km
|
Xudur
|
|
Luuq
|
80km
|
Doolow
|
|
Luuq
|
69km
|
Garbahaarey
|
|
Garbahaarey
|
129km
|
Baardheere
|
|
Baardheere
|
195km
|
Baydhaba
|
|
Baardheere
|
260km
|
Jilib
|
|
Jilib
|
114km
|
Kismaayo
|
|
Kismaayoq
|
139km
|
Afmadow
|
|
Kismaayo
|
195km
|
Dhoobley
|
|
Muqdisho
|
113km
|
Marka
|
|
Marka
|
193km
|
Baraawe
|
|
Baraawe
|
168km
|
Jilib
|
|
Muqdisho
|
95km
|
Jowhar
|
|
Jowhar
|
121km
|
Buuloburte
|
|
Buuloburte
|
116km
|
Beledweyne
|
|
Beledweyne
|
45km
|
Feerfeer
|
|
Jowhar
|
140km
|
Cadale
|
|
Cadale
|
185km
|
Ceeldheer
|
|
Ceel
dheer
|
162km
|
Ceel
buur
|
|
Ceel
buur
|
110km
|
Sindago
|
|
Sindago
|
164
|
Beledweyne
|
|
Sindago
|
220km
|
Gaalkacyo
|
|
Gaalkacyo
|
256km
|
Hobyo
|
|
Gaalkacyo
|
260km
|
Garoowe
|
|
Garoowe
|
219
|
Eyl
|
|
Garoowe
|
222km
|
Qardho
|
|
Qardho
|
258km
|
Boosaaso
|
|
Qardho
|
221km
|
Bandarbayla
|
|
Iskushuban
|
280km
|
Caluula
|
|
Caluula
|
40km
|
Bareeda
|
|
Caluula
|
105km
|
Baargaal
|
|
Garoowe
|
132km
|
Laascaanood
|
|
Laascaanood
|
141
|
Ceeldhaab
|
|
Ceeldhaab
|
255km
|
Ceerigaabo
|
|
Ceeldhaab
|
| |
