3.DANI
KU BADDAY
a)XIGSIISAN
Guurka
noocan xigsiisanku wuxu ahaa mid duruufi keento oo
marka ninka ooridu ka geeriyooto ayaa walaasheed
la siin jiray.
Ujeeddada ugu weyn ee laga lahaa waxay ahayd
inaan carruurtu dayacmin oo habaryartood la
noolaadaan halkii gabadh shisheeye ah oo ninku soo
guursadaa ay ka hayn lahayd. Sidoo kale waxa loola
jeeday inaanu kala go’in xidhiidhkii labada reer.
Haddii
gabadha geeriyootay aanay inan walaalo ahayn, waxa
xigsiisan laga dhigi jiray mid ka mid ah hablaha
kale ee u xiga sida kuwa ay ilma adeerka yihiin.
Waxay ahayd arrin dhaqan ah oo aan laga tallaabsan
Karin. Haddii xigsiisankaa la bixin waayo tiiyoo
hablihii inanta la dhashay ama xigay joogaanna
waxa xumaan jiray xidhiidhkii labada reer.
Beelaha
qaarkood waxa xeer u ahaa in haddii ninka gabadhu
ka dhimatay loo waayo xigsiisan loo celiyo
xoolihii uu yeredka u bixiyey.
Si taasi looga fogaado ayaa lagu dadaali jiray in
loo xigsiisamo.
Gabadha xigsiisanka ahi badanaa arrintan ikhtiyaar
umay lahayn, lamana tixgelin jirin dookheeda iyo
doorashadeeda, waxay ahayd uun mid dhaqanku u
jideeyey iyana sidaas bay raali ku ahaan jirtay oo
may goyn Karayn xadhkaha dhaqanka.waxa la odhan
jiray xigsiisan
xulasho ma leh.
Carruurtaa loo afduubaa oo dantooda loo samayn
jiray. Yaan carruurta naag kale dagaalin oo
guhaadin baa gabadha loogu qasbayey xigsiisanka.
Waxana soomaalidu odhan
jirtay Xigsiisan waa xadhig carruureed.
b)DUMAAL
Dumaashu
iyana waxay ahayd dhinaca kale ee xigsiisanka oo
marka ninku dhinto waxa ooridiisa guursan jiray
walaalkii ama ilmaadeerradii.
Tanina waxay ahayd mid iyana dhaqanku qasbayey oon
laga hor iman karayn.
Sababta ugu weyn ee loo geli jiray waxay ahayd
danta carruurta.
Haddii la dumaali waayo waxa dhacaysay in gabadhu
nin kale iska guursato oo carruurtii halkaa ku
dayacanto.
Waxa la odhan jiray Dumaali
waa dabar carruureed.
Beelaha qaar waxa dhaqan u ahayd inaan
gabadha laga dhintay aanay guursan Karin cid kale
xataa haddii la dumaali waayo oo qoyskii
dumaasheeda lahaa ayaa dusha ka ilaashan jiray oon
u oggolaan jirin in cid kale hunguri ka galo.
Colaad baa ka dhalan jirtay oo ragga beelaha kale
ka soo jeedaana way ka taxadari jireen oo kumay
degdegi jirin.
Marar badan baa gabadhu halkaa ku guur seegi
jirtay xakamaha dhaqanka dartii.
Maahmaaha kale ee soomalidu u lahayd dumaasha waxa
ka mid ahaa Dumaal xumi walaalkaa oo dhintay ku
nacsiisaa; dumaali doorasho maleh, iyo dumaal nin
ka xishooday kama ilmo dhalo.
4.SAHAN
DUMAR
a)HEERIN
Marka
habluhu waaweynaadaan waxay u bixi jireen socdaal
guurdoon ah si ay calafkooda u qaadaan.
Socdaalkaas oo ay ku mari jireen beelaha ka
durugsan ayaa loo yaqaanay Heerin.
Hablaha heerinka ahi markay reer yimaadaan waa la
soo dhoweyn jiray oo xoolaa loo qali jiray,
dhallinyarta reerkana waa la wargelin jiray waxana
lagu dhiirrin jiray inay guursadaan hablahaas.
Waxa la yidhaa naag
heerin ahi hayb ma eegto. Halkaas baa lagu guursan
jiray wixii calaf u yaal inta kalena hore ayey
socodkooda u sii wadan jireen.
La iskulama yaabi jirin oo waxay ahayd caado soo
jireen ah oo beelaha soomaaliyeed ka dhexaysay
waana la isla oggolaa..
b)U
GELID
Mararka
qaar waxa dhacda in inantu gasho aqalka wiil ay
soo sahansatay oo ay doonayso inuu guursado.
Marka arrintaasi dhacdo inanta lama soo saaro oo
waa ceeb, waana xaal magteeda ah.
Inanku wuu guursadaa oo ma diidi karo inantaas.
Xaaladda noocaas ah baa la yidhaa heblaayo ama ina
hebel waxay u gashay hebel ama ina hebel.
Inantu waxay badanaa inanka u gashaa marka ay
jeclaato ee uu diido ama ay ku dhici weydo inay u
sheegato jacaylkeeda.
Waa ta la yidhaa “Naag
gelid damacday godob ma eegto” Sabab kasta ha
ahaatee guurka qaabkan u yimaad waa mid waafaqsan
shareecada oo inanka si caadi ah inanta loogu
meheriyo.
Haddii inanku diido inanta u soo gasha marka hore
waxa loo jeediyaa waano loogu caqli celinay isagoo
lagu goodiyayo inuu nabsi ka baqo oo inanta aanu
saarin, hadduu taladaas diidana waxa laga qaadaa
xaal culus oo ku qiimaysan inanta magteeda.laakiin
sida qaalibka ah lama diido oo waxa laga baqaa
nabsi.
Hadday dhacdo in la saarana reerka inantu ka
dhalatay ka sokow waxa arrintan isku dila reerkii
wiilku ka dhashay.
La
soco qeybta 3-aad ee taxanaha sirta guurka
Waxaa
Qoray Qoraa sare
Hassan
Madar
Hargeysa-Somaliland
