Sanooyin iyo sanooyin ayuu ku jiray
doon-doonasho gabadh uu nolosha uunka kula qaybsado. Mar walba,
wuxuu niyadda ku hayey inuu helayo mid calafkiisu ku dul
gowriirsado.
Tiro laguma soo koobi karin inta ay gabadh kala xiriir furteen
kadib markii qaababkoodu is-haleeli waayeen.
Waxaa arrintaas hiyi kaca leh mar kasta
xusuusinayey markuu arko dhowr da’a ka hooseyday oo tarankoodu
jidadka firxanayaan, asna uu eber taagan yahay.
Markaas ayuu afar iyo labaatankii saacba go’aamo fara badan isku
duqeeyaa, laakiin waxay ku soo wada laabtaan isla ebertii, illayn
ficil aan qorshe hawl qabad lahayn marna ma hagaagayee.
Wuxuu mar kasta madal u yeeli jiray qorshooyin meel marintoodu
aysan hagaagsanayn. Sidaas darteedna, waxay madashaasi ku qaadan
jirtay waqtiyo dheer.
Muuse wuxuu sanooyinkaan dumarka u
il-xoolaadin jiray si gaara.
Mid kasta oo uu la kulmo wuxuu isku dayi jiray in uu ka gaaro
ogaal buuxa duxda qofnimadeeda. Muuse wuxuu bartay saddex gabdhood
oo la kala yiraahdo Sahro, Sareedo, iyo Qadar.
Wuxuu gabdhahaas kala bartay biloyin isku xig-xigay. Sababta uu u
badiyey gabdhaha uu bartay waxay ahayd inuu ka soo dhex-saarto mid
u qalanta marwo guri, diyaarna u ah udub u taagid qoys cusub oo
bulshada qaybo firfircoon ka gala.
Muuse saddexdaas gabdhood waxaa ugu
horreeyey mida la yiraahdo Sahro.
Inkastoo ay Sahro niyad wanaagsan u heysay, haddana wuu ka fiigay
waayo waxay ugu muuqatay in aysan ahayn qof u dhiganta
shaqsiyaddiisa qofnimo taasoo uu ka dareemay cillado aan lagula
dhaqmi karin awgood.
Sidaas darteed, wuxuu ka duubtay niyaddii dhankeeda u soo
foorartay, wuxuuna u weecday dhanka labada kale oo midba uu gooni
u koodin jiray.
Waxay labadaas gabdhood ahaayeen kuwo uu kala saari waayey markii
hore waayo waxay iska shabbaheen dabeecadda, qaabilaadda iyo habka
dhar xirashada. Taasi Muuse waxay ku kalliftay inuu dersid dheer u
yeesho, soona kala saaro.
Sareedo iyo Qadar waxay Muuse ugu muuqdeen
in ay yihiin labo gabdhood oo mudan guursi.
Wuxuu mid walba goonideeda ula yeeshay barasho gaartay heer sare,
wuxuuna ka bartay ehelkooda iyo waalidkood isagoo doonaya inuu is-barbardhigo
waalidyada.
Muuse inkastoo uu muddo badan waxbarasho bannaanka ugu maqnaa,
haddana wuxuu fegrad ahaan haystay mahmaahda ah Gabadh lama
guursadee, ehelkeed baa la guursadaa.
Wuxuu lid (anti) ku ahaa fegradaha dhallinyarada tiraahda casriga
cusub baan la soconnaa.
Muuse intii uuna hablahaas baran ka hor
waxaa marar badan guur ku soo hadal qaaday abtigiis Nuur, wuxuuna
u soo muquuniyey dhowr gabdhood oo ehelka ah.
Haseyeeshee marna oggolaansho lagama helin waayo wuxuu diiddanaa
in gabadh uusan afkiisa iyo dadnimadiisa ku soo xero gashan dad u
soo xero xareeyo, laguna yiraahdo Muuse waa loo guuriyey, taasoo
ugu muuqatay liidnimo iyo meel ka dhac aan da’diisa iyo
dadnimadiisuba ahayn, kalliftayna inuu dad badan sidaas ugu gacan
seyro.
Labadii gabdhood ee uu isku waday waxaa
imtixaankii ku guul darraystay Sareedo kadib markii hooyadeed
Cawralo ugu muuqatay in ay tahay soddoh xun oo qaylo badan.
Taasna wuxuu ka ogaaday dad la dhaqanka darsaalka oo uu habeenno
farabadan kula soo kulmay ayadoo dersaalku ka gargalyoonayaan.
Waxaa kaloo si ba’an uga sheeganayey niman ka qabay labo gabdhood
oo Sareedo ka waaweynaa.
Waxay nimankaasi, guud ahaan, soddohdaas ku tilmaameen in ay tahay
qof xumaan ku sifowday, gabdhaheeduna guursi mudnayn, kuwa haatan
laga qabana ay habboon tahay in loo sii daayo waayo cid ay gar la
wadaageyso iyo gar ka baxaysa ma jirto.
Waxaa u muuqda oo kali ah wixii markaas maskaxdeeda ku soo dhaca.
Qallooca soddoh Cawralo uu ku arkay
waxaaba ka sii darnaa Aabbaheed Colow iyo wiilal la dhashay oo
gar-maqaatayaal ahaa, islamarkaasna waxaa colaadi dhex-tiillay
Cawralo iyo Colow oo Sareedo dhalay.
Sababtuna waxay ahayd Cawralo waxay waligeedba jeclayd in iyada
gabdhaha laga soo doono, bixintoodana ay ku hawl-yeelato, mid
walbana kiish xisaab (lacag) ah looga keeno.
Waligeed waxaa ka reebbanaa in ay ka danbayso ninkeeda Colow.
Gabadh laga guursado tii ugu danbaysay waxaa labada walid ku kala
gaaray ceeb iyo foolxumo lama arkaan ah iyadoo waliba gacanta
Colow nabarro uga baxsadeen Cawralo.
Colaaddaas labada waalid awgeed, waxaa lama huraan noqday in
abtiyaalka iyo adeerradu galaan, gabadhiina hal sano iyo bar
hawlihii guurkeedii dhamays-tirnaa dib u dhacay.
Dadka dabeecadaha qallafsan ee ay ka
dhalatay awgood, Sareedo waxay ugu muuqatay in aan loo geli karin.
Taasna wuxuu u aanaynayey qaababka dadkoo idil uga sheeganayeen.
Wuxuu Muuse is-tusay inuusan waxyaabahaas ka fursan doonin oo ay
xumaato kala gaarayso isaga iyo xididkiis.
Isagoo arrimahaas tixgelinaya,
gabadhaasina niyad wacan u hayay ayey haddana ku kalliftay inuu ku
gaabsado xiriirka uu la lahaa Sareedo maadaama reerka ay ka
dhalatay cillado badan yihiin.
Dib-u-gurasho xeeladeed ayuuna uga saan-tirtay saaxiibtinnimadii
uu gabadhaas muddada la lahaa, wuxuuna u soo go’ay dhanka Qadar.
Macaamilada uu xumeeyey waxaa ku garatay
Sareedo oo iyadu ka hari weyday.
Muddo badan ayey la daba joogtay jacayl uusan garwsasho u haynin,
laakiin marna ma ayasan noqonnin inuu Muuse dhankeeda dib u
milicsado.
Inkastoo ay gabash wanaagsan ahayd, haddana waxaa la xiriiray dad
qaab la dhaqankoodu xun yahay.
Taas oo uu arkayey in reer erey badan guul-darrrooyin u danbayso
sida dabeecadda Soomaalidu qabto, laguna tilmaamay mahmaahda
oranaysa, Qoys ereley ama erelow gundhiggiisu waa gumaadmaa.
Hablihii kale ee uu xiriirka la lahaa wuu
ka soo go’ay, wuxuuna isku koobay Qadar oo qudha. Wuxuu qiyaasay
inay ka sidato tii ugu danbaysay ee uu xiriirka u laabay, nasiibna
ay u yeelatay inuu Muuse hablihii uga soo haro, niyaddiisoo dhanna
uu xaggeeda u soo jeediyo.
In muddo ah markii saaxiibtinnimo wanaagsan lahaayeen buu habeen
habeennada ka mid ah ku yiri: Qadar, waxaan filayaa in aan wada
soconnay muddo dheer, sidaas awgeedna, waxaan jeclaan lahaa in aan
hawlaheenna soo gabagabayno.
In badan ayey sugeysay hadalka Muuse ka soo yeeray, waxayna marar
badan laabta iska tiri, malaha ujeeddadiisu waa dhalanteed.
Iyadoo wajiga hoos u qarsanaysa, isna
moogeysiinayday ereyada Muuse ka yeeray ayey tiri, waa maxay
hawlaha la gabagabaynayo?” Ma waxaad dooneysaa in far waaweyn wax
laguugu qoro? Ayuu Muuse ku yiri.
Sideydaba ereyada maldahan adeegsigooda waa layga badiyaa, waxaana
jeclahay in wax waliba si cad iigu qeexan yihiin.
Waa ii caddahay in aad ujeeddadayda
fahansan tahay, balse haddii aad igu xujeyday ogow inaysan taas
dhib igu ahayn. Hadalkoo isku duubanna wuxuu yahay, Maxaad ka
qabtaa haddii aynu nolosha isku habayno oo dhisno qoys mujtamaca
tiirarkiisa ka mid noqda.
”Ereygaas afkiis ka soo baxay ee muddada uu la raagay waxay
sugeysay xilliyo hore, waxayna si fudud u tiri waxba kama qabo,
laakiin aabbe ayaan iskula tageynaa haddii aad raalli ku tahay.
Muuse oo su’aal ku celiyey wuxuu yiri, haddii aabbe oggolaansho
la’aani ka timaado maxaynu samayn? Qadar oo su’aashaas ka jawaab
celinayda waxay tiri, kolleyba haddaan raalli isku nahay waxba
naga xumaan maayaan.
Middeeda kale, waalidkey marna ma diidayaan qofkii naftaydu
doorato oo aan wato, weliba horey ayey iigu ballan qaadeen in ay
igu darayaan qofkii aan keensado shuruud la’aan.
Muuse ayaa hadalkii qaatay isagoo leh, haddii aad waaalidkaa isku
hubaal ka haysato, waxaan soo diyaarinayaa wixii ku tala-gal ah.
Sidaas awgeed, ilaa iyo inta aan ka soo diyaar garoobayo
arrinteenna yaan qofna ka warhelin.
Waqtigaas wixii ka danbeeyey Muuse wuxuu
ku haaraamayey niyaddiisa saacad walba in ay leedahay qof lagula
hirto, isla-markaasna dhamaynta hawlaha guri galkoodu ku xiran
tahay diyaar garowgiisa.
Wuxuu u feyd-feytay siduu ku hirgelin lahaa hawlahaas isagoo isku
halleyn ka dhiganaya hadalkii Qadar. Inkastoo uusan keyd hantiyeed
lahayn, haddana wuxuu lahaa niyad wanaagsan iyo saaxiibbo
fiic-fiican.
Wuxuu kaloo awooday inuu nolol maalmeedkiisa soo saarto. Sidaas
darteedna, wuxuu heystay waxyaabihii aasaasiga ahaa ee u baahnaa.
Taasina waxay u noqotay dhiirri gelin weyn waayo waxaa markii hore
welwel ku hayey isla helidda wixii arrimahaasi ku fuli lahaayeen,
haatanse waxaa u haray u soo bandhigidda gabadha iyo mowqifka oo
waalidka loo gudbiyo.
Habeenkii danbe buu Muuse soo aaday
gurigii Qadar asagoon beryo ka warqabin, kuna mashquulsanaa
hawlihii gaarka ahaa iyo arrimo guud oo kale.
Habeenkaas socodka Muuse wuu ka duwanaa kii habeennadii hore waayo
ku talo gal gaar ahaaneed buu watay.
Iridka qolka ay ku jirtay marka uu foodda soo geliyey ayuu u
jeeday Qadar oo jiifta sariirtii.
Asagoon qofna wax su’aalin buu kaligiis isla hadlay. Wuxuuna
laabta ka yiri, suurtagal ma ahan inay Qadar 7da fiidkii jiifto
cudur la’aan, kolleyba waxbaa jira, balse aan su’aalo.
Aayar buu saanta soo qaad-qaaday, iskana
ilaaliyey shanqarta, markaas buu sariirtii dhan uga soo fariistay,
kuna yiri, “xaggee lagaa hayaa?” Asagoo gacantiisa midig
dhabankeeda ku taabanaya si uu eego heerkulkeedu inta uu
gaarsiisan yahay sidii tow yahay takhtar ku soo takhasusay
cudurrada guud.
Muuse wuxuu u dhashay wiil dabeecad qabow, laxow badan,
insaanimadiisuna (aadaminnimadiisuna) sugan tahay, lehna raxmad
wanaagsan.
Qadar oo hadalkuba dhibayo baa dhankiisa u
soo jeesatay markaas bay ku tiri, Muuse dhowr beri waan jiifay,
waxaana I haya cudur I saaqay , dhan xanuunku iiga badan yahayna
ma garanayo.
Islamarkaana qufac ayey marar badan is-daba dhigtay. Muuse oo
dareensaday ayaa ku yiri, Ma durey baa kugu xumaaday? Wallaahi
durey iguma xumaan oo sidaad iiga jeeddaba diif iyo qandho durey
la iguma arko, balse waxan garan waayey cudurkan I haya qaabkiisu
wuxuu yahay.
Maxaad baaritaan caafimaad u aadi weyday?
Sow ma ogid in cudurku kugu sii fidayo. Qadar oo u jawaabaysa ayaa
tiri, Dorraad subax ayaan isbitaalka baaritaan u tegay, wuxuuna
takhtarkii ii diray raajito feeraha ah, berri ayaan ka soo qaadan
doonaa natiijada.
Iyadoo weli hadalkii sii wadata ayey tir Bal wixii iga soo baxa la
arki doonee, kolleybase waan hubaa inaysan wax cudur ah iga soo
saaraynin.
Intaas markii ay afkeeda ka soo baxday ayey dhowr goor qufac is-dabadhigtay
iyadoo weliba tahanteeda isku celinaysa.
Yaase qufac feero ku jira taag iyo tabar uu ku celiya u haya.?
In door ah markuu joogay buu inta istaagey
ku yiri, habeen danbe ayaan kaa soo wardoonayaa Waa yahay ayey ku
soo kala tageen.
Nabad-gelyo iyo nooli kulanta, cudurkana Ilaahay shimbir buubaya
samada ha u saaro ama baddaas baaxadda weyn ha ku kala ambiyo.
Aamiin bay ka daba tiri asagoo iridda ka soo baxaya. Jid laami ah
oo guriga ka danbeeyey ayuu aayar uga soo luuday ayadood mooddid
inuu qudhiisu bukaan haarsaday, madaxiisuna hoos u fooraro,
wuxuuna aad uga xumaa jirrada uu kala soo kulmay Qadar.
Markii uu Muuse iridka ka baxay bay Qadar
sariirtii ka soo degtay, albaabkiina xiratay, dibna jiifkii ugu
laabatay ayadoo ay maskaxdeeda ka diyaamayso ereyadiisii.
Waxay aad uga welwelsanayd jawaabta ay kala kulmi doonto raajitada
takhtarku caddeynaayo. Habeenkaas oo dhan welwel baa waagu ugu
beryey.
Subaxnimadii quraacda kadib waxay soo qaadatay raajadii, waxayna
ula timid Dr. Ismaaciil oo ku taqasusay cudurrada feeraha, ahaana
nin aad u deggan.
Eegmo kadib, wuxuu yiri, Iska soo qaad anaalis buuxa sida candhuuf,
kaadi iyo saxaro, wuxuuna u soo diray shaybaarka halkaas oo ay ku
fulisay dhammaan wixii takhtarku soo faray.
Waxay mar kale dib u soo celiday dukameenti qayb walba wixii
lagala soo kulmay lagu qeexay.
Dr. Ismaaciil waxaa durbadiiba u soo baxay
cudurkii Qadar la taahaysa, wuxuuna ku yiri, Diyaar ma u tahay
inaynu ku jiifinno isbitaalka Foriliino qaybta qaaxada, mise
daawooyinka laguu qoro gurigaaga ayaad asturnaan ugu qaadanaysaa,
awoodse ma u leedahay inaad iibsato?Waxay ugu jawaabtay, Datoore
wixii daawooyin ah oo aad ii qorto gurigeyga ayaan ku qaadanayaa.
Intaas markuu ka sugey ayuu qalinka iyo
waraaqdii is-dulsaaray, wuxuuna qoray nuucyo kala duwan oo
daawooyin ah.
Wuxuu kaloo u dhigay saddex bilood oo fasax ah asagoo tusaaleeyey
habka qaadashada daawooyinka iyo nuucyada cuntada ku habboon. Dr.
Ismaaciil oo hadalkiisii sii wata wuxuu yiri, Qof weyn oo caqli
leh, qaan-gaarna ah ayaad tahay.
Sidaa darteed, waxaa lagama maarmaan ah inaad ku dhaqanto
waanooyinkeyga. Ogwona inaad u caafimaadeyso hadba sidii aad isu
dhowrto, uguna dhaqanto tusaalooyinkaan.
Waxaana kaa reebban hawlaha soo socda oo dhan.
1.Waa inaad ka dhowrsanaato nuucyada jeermiska, islamarkaana aad
yeelato weelasha ciddu wax ku cunto kuwo ka baxsan.
2.Waa inaad iska dhowrtid dhaqdhaqaaqa faraha badan oo aad nasasho badan
guriga ku qaadato.
3.Waa inaadan dayicin qaadashada daawooyinka aan kuu qoray, aadna ku
dedaasho cunto wanaagsan oo isku dheellitiran, weliba dufan leh.
4.Haddii aad nin leedahay ha isu oggolaanin ilaa aad hubiso heerka
caafimaadkaagu ku sugan yahay.
Ogowna in cudurkaani kaaga bogsoonayo hadba sida aad ugu dhaqanto
awaamiirtaas
Waa Socotaa.... (La Soco
Qaybta 2aad)
